Sumowga sunta rasaasta waxaa sababa neefsashada ama liqida waxyaabaha leh leedh ama macdanta rasaasta. Hooyada waxaa ay sunta u gudbin kartaa ilmaha aan wali dhalan. Warka farxada leh ayaa ah, sumowga leedh waa laga hortagi karaa.
Wax badan ka baro khatarta sunta rasaasta ee haweenka uurka leh
Hadii sunta rasaasta jidhkaaga gasho waxay keeni kartaa:
- In ilmaha kaa soo dhaco
- in ilmahaagu uu dhasho xili hore ama uu aad u yaraado
- In ilmaha soo gaaro dhaawac maskaxda, kelyaha, iyo habdhiska dareenka ilmahaaga
- In ilmaha kala kul;mo dhibaato xagga waxbarashada ama dabeecadiisa.
Leedhka waxaa laga heli karaa:
- Rinjiga iyo boodhka guryaha qadiimka ah, gaar ahaan boodhka daata marka guriga la dayactirayo.
- Nacnaca, waxyaabaha la isku qurxiyo, dheriyaha dhaldhalaalka ah, iyo qaar ka mid ah dawo dhaqameedka iyo xawaashka laga keeno dalalka kale
- Shaqooyinka qaarkood sida dib-u-habaynta baabuurta, dhismaha, iyo tuubooyinka
- Waxyaabaha caruurta ku ciyaaraan iyo dahabka
- Ciidda iyo biyaha laga cabbo tubooyinka laga sameeyay maarta.
Hadda waa waqtigii adiga iyo ilmahaaga laga ilaalin lahaa sumowga maarta
1. La soco sunta maarta gurigaada ku jirto.
Inta badan macdanta “lead” waxay ka timaadaa rinjiga guryaha la dhisay 1978 ka hor. Boodhku aad ayuu u yar yahay oo ma arki kartid. Waxaad ku neefsan kartaa boodhka sunta maarta adigoon ogayn.
Dayactirka guriga iyo dib u cusboonaysiinta, sida cammuudda ama xoqidda rinjiga, ee guryihii la dhisay ka hor 1978 waxay banaanka keenta sunta maarta.
Haddii aad uur leedahay ama aad naaska nuujinayso, ka bax guriga marka uu qof:
- Xoqayo ringiga
- Nadiifinta ka dib marka ringiga la xoqo.
- Dib u habeynta qol laga yaabo inuu leeyahay ranjiga rasaasta
Talo: Haddii aad ku nooshahay guri la dhisay ka hor 1978, gurigaaga ha eego koemeere leh ogolaanshaha dowlada. Xog dheer ah ka raadso halkaan
.
2. Ka fogow shaqooyinka qaarkood.
Shaqooyinka qaarkood waxay leeyihiin sunta rasaata, sida dhismaha ama dayactirka guryihii la dhisay 1978 ka hor. Shaqada warshada baytariga ama dib u warshadayntiisa. Shaqooyiinkaan waxaa kaloo ka mid ah samaynta digsiyada dhaldhalaalaya, ama halka shiishka lagu barto.
Haddii qof kula nool uu ka shaqeeyo ama ka qayb qaato hawlaha ku lugta leh sunta rasaasta, dharka ha iska badalaan inta aysan guriga iman ka hor. Waa in dharkooda si gooni ah loo dhaqaa, kabaha shaqadana dibada lagu siibaa.
3. Dhakhtarkaaga la xiriir.
U sheeg dhakhtarkaaga dawooyinka aad qaadato sida fiitamiinada, daawo dhaqameedka, iyo nafaqooyiinka kale. Sidoo kale u sheeg dhakhtarkaaga waxyaabaha aad ku walacdo sida dhoobada ama carada oo laga yaabo in ay leedahay sunta rasaasta.
4. Ka fogow cuntooyinka qaarkood iyo waxyaalaha la isku qurxiyo.
Aad u taxadar marka aad cunayso waxyaabaha dibada laga keenay. Qaar ka mid ah nacnaca, duubabka nacnaca, xawaashyada iyo cuntooyinka kale, waxyaalaha la isku qurxiyo, daawooyinka dhaqanka, waxay leeyihiin sunta rasaasta. Wixii macluumaad dheeraad ah, eeg halkaan.
5. Si haboon u kaydi cunnada si wanaagsana u diyaari.
Cunnooyinka iyo weelasha qaarkood waxay leeyihiin sunta rasaasta. Hubi in cunnada si fiican loo kariyo, nadaafadooda la ilaaliyo marka la cunayo iyo marka la kaydinayaba.
- Iska ilaali inaad isticmaashid dheriyada laga sameeyay dhoobada la dhalaaliyay maxaa yeelay waxay leeyihiin sunta rasaasta.
- Iska ilaali inaad isticmaasho maacuunta laga sameeyay naxaaska.
- Iska ilaali inaad u isticmaashid weelasha laga sameeyay qaruurad leh sunta rasaasta cunnada ama cabitaanka.
6. Cun cuntooyinka ay ku jiraan kalsiyum, ferro, iyo fitamiin C.
Cuntooyinkaan waxaa laga yaabaa inay kaa caawiyaan inaad ka ilaaliso sunta rasaasta jirka ilmaha caloosha ku jira. Kaalshiyamku waxa laga helaa caanaha, yoogaadka, jiiska, iyo khudaarta caleenta cagaaran sida isbinaajka.
- Fiitaminka Ferro waxa laga helaa hilibka cas ee aan baruurta lahayn, digirta, subagga lawska, iyo badarka.
- Faytamiin C waxaa laga helaa liinta, cagaarka iyo basbaaska cas, brokoli, yaanyada, iyo casiirka.
Wixii macluumaad dheeri ah waxaa ka heli kartaa: www.cdc.gov/lead-prevention/about
By Abdirizak M. Diis
